Bu araştırma neyi amaçlar?
Evlilik öncesi araştırma kulağa ağır gelebilir. Oysa çoğu zaman sorulan soru basittir: Bana kendisi hakkında anlattıkları doğru mu? Söylediği işte mi çalışıyor, söylediği yerde mi oturuyor, bekâr olduğunu söylüyorsa bu doğru mu, ortağı olduğunu söylediği şirket gerçekten var mı?
Bu soru meşrudur. Bir insanla hayatınızı birleştirmeden önce, size sunulan temel bilgilerin doğru olup olmadığını öğrenmek istemeniz anlaşılır. Ama aynı meşruiyet, sınırı da çizer: araştırma kişinin size söylediklerini sınamakla sınırlıdır. Kişinin söylemediği, söyleme zorunluluğu da olmayan her şeyi ortaya çıkarmak bu işin konusu değildir.
Kocaeli'de bu soru sık sorulur. Bunun bir sebebi ilin iş dokusudur: sanayi, Ar-Ge, liman, askerî kurumlar ve küçük esnaf yan yana durur; insanlar başka illerden gelip burada çalışır, ailesi uzakta olan pek çok kişi vardır. Kişinin çevresi sizin çevrenizle örtüşmediğinde, anlattıklarını teyit etmenin doğal yolları da azalır.
Beyan listesi: işin başladığı yer
Her çalışmaya bir liste ile başlarız. Bu liste, kişinin size söylediği somut beyanlardan oluşur:
- Çalıştığı yer ve görevi,
- Oturduğu adres ve kiminle yaşadığı,
- Medeni durumu, daha önce evlenip evlenmediği, çocuğu olup olmadığı,
- Sahibi ya da ortağı olduğunu söylediği bir iş,
- Eğitimi ya da mesleki unvanı.
Bu listenin dışına çıkmayız. "Genel olarak nasıl biri?" gibi açık uçlu bir soru araştırmanın konusu olmaz; çünkü cevabı olan bir soru değildir ve sınırı olmayan bir araştırma, kaçınılmaz olarak kişinin özel hayatına taşar.
Hangi yollarla doğrulanır?
Kişinin kendi paylaşacağı belgeler
En sade yol, çoğu zaman en etkilisidir. Pek çok belge, kişinin kendisi tarafından e-Devlet üzerinden birkaç dakikada alınabilir: nüfus kayıt örneği, adli sicil kaydı, sigorta hizmet dökümü, mezuniyet bilgisi gibi. Nikâh hazırlığında bu belgelerin karşılıklı paylaşılması, iki taraf için de güven verici bir adımdır.
Bu belgeleri biz sorgulamayız, sorgulayabilecek birini aracı yapmayız. Ama kişinin bunları paylaşmaktan kaçınması, başlı başına düşünülmesi gereken bir işarettir.
Ticaret sicili ve kamuya açık kurumsal bilgiler
"Kendi şirketim var" ya da "babamla ortağım" diyen biri için ticaret siciline ilan edilmiş bilgiler kamuya açıktır: şirketin kuruluşu, ortaklık yapısındaki değişiklikler, yönetici atamaları, sermaye artırımı ya da tasfiye. Bu bilgiler bir şirketin var olup olmadığını ve kişinin orada bir sıfatı olup olmadığını büyük ölçüde gösterir.
Bazı meslek odalarının da herkese açık üye arama sayfaları vardır. Kişi bir meslek unvanı taşıdığını söylüyorsa ve ilgili oda böyle bir sayfa yayımlıyorsa, oraya bakılabilir.
Açık kaynak tutarlılığı
Kişinin herkese açık sosyal medya ve iş profillerinde anlattıklarının tutarlı olup olmadığı incelenir. Burada aranan, bir sır değil, bir çelişkidir: size Gebze'de bir mühendislik firmasında çalıştığını söyleyen birinin herkese açık iş profilinde bambaşka bir şehir ve meslek görünüyorsa bu not edilir. Kişinin kapalı hesaplarına, özel mesajlarına, arkadaş listesine sahte bir profille girmeyiz.
Kamuya açık alanda sınırlı gözlem
Bazı beyanlar ancak gündelik hayata bakılarak sınanabilir: söylediği adreste gerçekten oturuyor mu, söylediği işyerine gidiyor mu? Bu durumda birkaç gün, kısa süreli ve yalnızca kamuya açık alandan bir gözlem planlanır. Kişinin evinin içi, kapalı sitesi, iş yerinin içi gözlem alanımızın dışındadır.
Nelere bakılmaz?
Bu bölüm, ilk bölüm kadar önemlidir. Aşağıdakiler, talep edilse bile araştırmanın dışında kalır:
- Sağlık. Kişinin hastalığı, kullandığı ilaç, hastane geçmişi, ruh sağlığı.
- İnanç ve görüş. Dini inancı, siyasi görüşü, hangi derneğe ya da cemaate gittiği.
- Köken. Etnik kökeni, ailesinin nereden geldiği.
- Cinsel yaşam ve geçmiş ilişkiler. Kişinin anlatmadığı eski ilişkileri, cinsel yönelimi, özel hayatının bu boyutu.
- Kurum kayıtları. Nüfus, banka, kredi, tapu, icra, araç, operatör, hastane kayıtları.
- Aile üyelerinin özel hayatı. Kişinin anne, baba ya da kardeşlerinin hayatı ayrı bir araştırma konusu değildir.
- Yaklaşma yöntemleri. Kişiye ya da çevresine sahte bir kimlikle yaklaşmak, eski eşine ya da sevgilisine "anket" bahanesiyle ulaşmak, iş arkadaşlarından bilgi koparmak.
- Teknik yöntemler. Telefon, hesap, konum ya da araç takibi; gizli ses ya da görüntü kaydı.
Bu konuların bir kısmı kişisel verilerin korunmasına ilişkin kurallarda özel olarak korunan bilgi türleridir; bir kısmı ise özel hayatın gizliliğinin doğrudan çekirdeğidir. Bu sınırı aşan bir bilgi hem kişiye haksızlık eder hem de bilgiyi talep eden için hukuki bir sorun doğurabilir.
Kocaeli'nin iş ve çevre dokusundan örnekler
Aşağıdaki örneklerin hepsi temsili örnektir; gerçek kişilere ya da dosyalara ait değildir. Amaç, il içindeki tipik beyanların nasıl ele alındığını göstermektir.
Gebze'de Ar-Ge mühendisi olduğunu söyleyen biri
Gebze; araştırma kuruluşları, teknoloji bölgeleri ve organize sanayi bölgeleriyle mühendislerin yoğun çalıştığı bir ilçedir. Kişi büyük bir araştırma merkezinde proje mühendisi olduğunu söylüyor. Kurumu arayıp kendimizi başka biri gibi tanıtarak sormayız; kurumun yerleşkesi de bir gözlem alanı değildir. Bakılan, kişinin herkese açık mesleki profili, varsa adının geçtiği kamuya açık yayınlar ya da proje duyurularıdır. Daha kesin bilgi için en doğru yol, kişinin kendi sigorta hizmet dökümünü paylaşmasıdır.
İzmit çarşısında dükkân işlettiğini söyleyen biri
İzmit'in tarihi çarşısında ve merkezdeki ticaret akslarında küçük işletmeler yoğundur. Kişi bir dükkânın sahibi olduğunu söylüyor. Dükkânın varlığı ve tabelası kamuya açık yoldan görülebilir; işletme ticaret siciline kayıtlıysa ilan edilen bilgiler incelenir. Ama dükkânın cirosu, borcu ya da vergi durumu araştırmanın konusu değildir.
Gölcük'te askerî personel olduğunu söyleyen biri
Gölcük'te sivil hayat ile askerî kurumlar iç içedir. Kişi astsubay ya da subay olduğunu söylüyor. Askerî kurumdan bilgi almaya çalışmayız; askerî alanların çevresinde gözlem ve kayıt yapmayız. Bu tür bir beyan için en doğru yol, ailelerin tanışması, kişinin görev belgesini ya da kurum kimliğini kendi isteğiyle göstermesi ve zamanla ortak çevrenin doğal olarak oluşmasıdır.
Körfez'de rafineri hattında vardiyalı çalıştığını söyleyen biri
Körfez kıyısındaki rafineri, petrokimya ve liman tesisleri kritik tesis niteliğindedir. Tesis çevresinde gözlem ve kayıt yapılmaz. Kişinin servis durağına ya da tesis kapısına bakmak yerine, beyanın sınanması belgeye dayanır: kişinin kendi sigorta hizmet dökümü ya da işyeri kimliği. Vardiya düzeninin bir ilişkiye etkisini merak ediyorsanız vardiyalı çalışma rehberine göz atabilirsiniz.
Darıca'da annesiyle oturduğunu söyleyen biri
Darıca'nın sık yapılaşmış mahallelerinde, kişi bekâr olduğunu ve annesiyle oturduğunu söylüyor. Bu beyan, birkaç farklı günde, sabah ve akşam saatlerinde kısa süreli bir gözlemle sınanabilir: kişi söylediği adresten çıkıp oraya dönüyor mu? Gözlem kişinin binasına, otoparkına ya da apartman içine uzanmaz; komşulara sahte bir gerekçeyle soru sorulmaz. Fiilî adresin nasıl belgelendiğini Gebze–İstanbul arası adres tespiti rehberinde ayrıntılı anlattık.
Rapor nasıl görünür?
Rapor, beyan listesindeki her madde için üç durumdan birini gösterir:
| Beyan | Durum | Dayanak |
|---|---|---|
| Gebze'de bir firmada mühendis | Doğrulandı | Herkese açık iş profili ve firmanın kamuya açık duyurusu |
| Bir şirketin ortağı | Doğrulanamadı | Ticaret sicilinde kişinin adının geçtiği bir ilan bulunamadı |
| Darıca'da annesiyle oturuyor | Doğrulandı | Üç ayrı günde sabah ve akşam kamuya açık yoldan gözlem |
Bu tablo temsili bir örnektir.
"Doğrulanamadı" ile "yanlış" aynı şey değildir. Bir şirket ortaklığı başka bir unvanla ya da başka bir ilde kayıtlı olabilir; raporda bunu da yazarız. Bir çelişki görülürse, iki bilgi yan yana konur, yorum yapılmaz.
Karar vermeden önce
Bir rapor, bir ilişkinin geleceği hakkında karar vermez; yalnızca karar verirken elinizde bulunan bilgiyi netleştirir. Çoğu durumda araştırma kişinin anlattıklarının doğru olduğunu gösterir ve bu, kaygılı bir ailenin ya da tereddütlü bir kişinin içini rahatlatır. Bir çelişki çıktığında ise önerimiz, bulguyu öfkeyle değil, açık bir konuşmayla kişiye sormaktır. Bazı çelişkilerin makul bir açıklaması vardır.
Çalışma biçimimizi evlilik öncesi araştırma sayfasında, açık kaynak taramasının sınırlarını dijital açık kaynak araştırması sayfasında anlattık. Kiminle çalışacağınıza karar verirken neleri sormanız gerektiğini seçim rehberinde bulabilirsiniz. İlçelerin iş dokusu için Gebze, İzmit ve Gölcük sayfalarına bakabilirsiniz. Ön görüşmeyi telefonla ya da WhatsApp'tan yaparız; iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.
Sık sorulanlar
Evleneceğim kişinin daha önce evlenip evlenmediğini öğrenebilir misiniz?
Nüfus kaydına bakmayız, bakabilecek birini aracı da yapmayız. En sağlıklı yol, karşılıklı olarak e-Devlet'ten alınabilen nüfus kayıt örneğini paylaşmaktır; pek çok çift bunu nikâh hazırlığının doğal bir parçası olarak yapar. Kişi bundan kaçınıyorsa bu da bir bilgidir. Kamuya açık kaynaklarda bu konuda bir çelişki görürsek, bunu yorum katmadan raporda belirtiriz.
Borcu ya da icra takibi olup olmadığına bakar mısınız?
Banka, kredi, icra ve tapu kayıtları açık kaynak değildir; bunlara erişmeyiz. Kişinin kendi isteğiyle paylaşabileceği belgeler vardır, bunu karşılıklı konuşabilirsiniz. Bizim bakabileceğimiz, örneğin ticaret sicilinde kamuya ilan edilmiş şirket ortaklıkları, yöneticilik ya da şirketin tasfiyesi gibi bilgilerdir. Bunlar kişinin ticari geçmişi hakkında sınırlı ama hukuka uygun bir fikir verir.
Ailesi çocuğumuz için bu araştırmayı isteyebilir mi?
İsteyebilir, ama önce neden istendiğini konuşuruz. Evlenecek kişinin kendisi bu kaygıyı paylaşmıyorsa, araştırmanın ilişkiye ve aile içine vereceği zararı birlikte düşünmeyi öneririz. Kapsamı her durumda belirli beyanlarla sınırlarız: söylenen iş, söylenen adres, söylenen şirket. Kişinin genel olarak 'nasıl biri olduğunu' araştırmak gibi sınırsız bir talep kabul etmediğimiz bir taleptir.
Eski eşiyle ya da eski sevgilisiyle görüşür müsünüz?
Hayır. Eski bir eşe ya da sevgiliye başka bir kimlikle yaklaşmak, sahte bir gerekçeyle bilgi almak bizim yöntemlerimiz arasında değildir. Kişinin geçmiş ilişkileri, kendi anlatmadığı ölçüde, onun özel hayatının parçasıdır. Bir boşanma ya da şiddet geçmişi kaygınız varsa, bunu doğrudan kişiyle konuşmanızı, gerekirse bir avukattan bu konuda hangi resmî yolların bulunduğunu öğrenmenizi öneririz.
Raporda kişi hakkında olumsuz bir şey çıkarsa ne yaparsınız?
Gördüğümüz olguyu, kaynağını ve tarihini yazarız; yorum katmayız, kişiyi aşağılayan bir dil kullanmayız. Bir beyan doğrulanamadıysa 'yanlış' demeyiz, 'doğrulanamadı' deriz; bu ikisi farklıdır. Raporu yalnızca size teslim ederiz, üçüncü kişilerle paylaşmayız. Raporun ardından ne yapacağınız, kişiyle nasıl konuşacağınız sizin kararınızdır; isterseniz bulguları sakin bir dille nasıl aktarabileceğinizi birlikte düşünürüz.