Önce kendinize sorun
Birini aramadan önce iki soruyu kendinize sormanızı öneririz: Tam olarak neyi öğrenmek istiyorum ve bu bilgiyle ne yapacağım? "Eşim beni aldatıyor mu" geniş bir sorudur; "eşim salı ve perşembe akşamları vardiyadan sonra nereye gidiyor" ise cevaplanabilir bir sorudur. Bilgiyi yalnız kendi kararınız için mi istiyorsunuz, yoksa bir avukatla bir davada mı kullanacaksınız? Bu iki sorunun cevabı, size teklif verecek kişinin söylediklerini değerlendirmenin de ölçüsü olur.
Sorunuz netleştiğinde, karşınızdaki kişinin sorunuzu nasıl karşıladığına bakın. İyi bir ön görüşme, sizi dinleyen, sorunuzu daraltmanıza yardım eden ve gerekirse "bunun için sahaya çıkmanıza gerek yok" diyebilen bir görüşmedir. Kötü bir ön görüşme ise sorunuzu dinlemeden paket fiyat söyleyen, her isteğe "olur" diyen bir görüşmedir.
Yönteme dair sorular
Yöntem, bir özel araştırma hizmetini değerlendirmenin en sağlam yoludur. Aşağıdaki soruları açıkça sorun ve cevabı not edin.
| Soru | Güven veren cevap | Kaygı veren cevap |
|---|---|---|
| Bu işi hangi yöntemle yapacaksınız? | Kamuya açık alanda gözlem, açık kaynak araştırması, belge düzenleme | "Merak etmeyin, biz hallederiz" |
| Neyi yapmayacaksınız? | Somut bir liste: telefon, hesap, cihaz, resmî kayıt, özel alan | Soruyu geçiştirmek |
| Kaç gün, kaç saat, kaç kişi çalışılacak? | Sahaya göre gerekçeli bir plan | Belirsiz bir paket adı |
| Sonuç çıkmazsa ne olur? | Gözlem süresinde yaşananlar raporlanır, sonuç vaat edilmez | "Mutlaka buluruz" |
| Raporda neler olacak? | Tarih ve saat sıralı kronoloji, yöntem açıklaması, gözlem yerleri | "Fotoğraflar gelir" |
Dikkat edin: "Biz bu işi yapmayız" demek iyi bir işarettir. Sınırlarını bilen biri, sizi gereksiz harcamadan ve hukuki riskten korur.
Hukuki sınırlara dair sorular
Türkiye'de özel araştırma yapan birinin, herhangi bir vatandaştan fazla bir yetkisi yoktur. Kamuya açık bir yerde gözlem yapmak, kamuya açık kaynakları taramak ve size ait belgeleri düzenlemek mümkündür; bir başkasının konutuna, özel alanına, iletişimine ya da kurumların tuttuğu kayıtlara ulaşmak ise mümkün değildir. Bu çerçeve, özel hayatı ve kişisel verileri koruyan kurallardan doğar.
Karşınızdaki kişiye şunları sorun:
- Gözlemi nerede yapacaksınız, nerede yapmayacaksınız? Konut içi, kapalı site bahçesi, iş yerinin iç alanı gibi yerler kapsam dışında mı?
- Çocuk ya da üçüncü kişiler görüntüye girerse ne yapıyorsunuz?
- Bulgular bir davada kullanılacaksa avukatımla nasıl çalışıyorsunuz?
- Tapu, nüfus ya da banka bilgisine ihtiyaç olursa bunu nasıl çözeceğiz?
Son sorunun doğru cevabı açıktır: bu bilgiler açık kaynak değildir ve ancak avukatınızın resmî başvurusuyla ya da mahkeme kanalıyla edinilebilir. "Bizim tanıdığımız var, getiririz" diyen biri, size yasa dışı bir iş öneriyordur.
Kocaeli sahasını tanıyor mu?
Kocaeli'nin her ilçesi aynı planla çalışılmaz. Size teklif veren kişinin ili ne kadar tanıdığını anlamak için birkaç somut soru yeterlidir.
Gebze, Darıca, Çayırova ve Dilovası'nda gözlem nasıl planlanır? Bu bölgede kişinin İstanbul'a geçmesi çok kolaydır; Marmaray ve TEM bağlantısı hesaba katılmalıdır. İzmit merkezinde tramvay ve yaya trafiği, araçlı gözlemi tek başına yetersiz kılabilir. Kandıra'nın kıyı ve köy yerleşimlerinde, Karamürsel'in küçük merkezinde yabancı bir araç kolay fark edilir; burada kısa ve dikkatli bir plan gerekir.
Bir başka iyi soru, Gölcük'teki askerî alanlarla ilgilidir. Doğru cevap, askerî alan çevresinde gözlem ve kayıt yapılmayacağıdır; gözlem yalnız sivil ve kamuya açık alanlarla sınırlı kalır. Bu soruya duraksamadan net cevap veren biri, sahanın sınırlarını da biliyordur.
Son olarak dosyanın hangi adliyede görülebileceğini sorabilirsiniz. Kocaeli'de Gebze çevresi ile İzmit merkezli adliye arasında bir ayrım vardır; ayrıntısı için davanın hangi adliyede görüldüğüne dair rehberimize bakabilirsiniz. Bu soruya kesin bir hüküm yerine "avukatınızla teyit edelim" diye cevap verilmesi de doğru bir yaklaşımdır, çünkü teşkilat değişebilir.
Kırmızı bayraklar
Aşağıdaki ifadelerden birini duyduğunuzda görüşmeyi orada bitirmenizi öneririz. Her biri ya yasa dışı bir yöntemi ya da gerçekçi olmayan bir vaadi işaret eder.
- "Telefon görüşmelerini dinleyebiliriz." Başkasının iletişimine ulaşmak suçtur; elde edilen hiçbir şey avukatınızın işine yaramaz.
- "Yazışmalarını, WhatsApp'ını getiririz." Hesaba ya da cihaza izinsiz erişim anlamına gelir.
- "Arabasına konum cihazı takarız." Bir başkasının aracına cihaz yerleştirmek özel hayatı koruyan kuralları açıkça ihlal eder.
- "Arama kaydını, tapusunu, banka hesabını çıkarırız." Bu kayıtlar kurumların içinde tutulur; dışarıya sızdırılmaları hem sızdıran hem isteyen için ağır sonuç doğurur.
- "Sahte bir profille yaklaşırız" ya da "kendimizi polis, avukat gibi tanıtırız." Sahte kimlik kullanmak kabul edilemez.
- "Sonuç vermezsek ödemezsiniz" ya da "mutlaka buluruz." Gözlem bir emek karşılığıdır; sonucu kimse önceden bilemez.
- "Devletten izinliyiz, resmî yetkimiz var." Bu işe özgü bir izin belgesi yoktur.
- Ödemeyi elden, belgesiz ve teklif yazılmadan istemek.
- Sözleşme yapmaktan kaçınmak ya da gizliliği yalnız sözle vaat etmek.
Bu listedeki vaatler size bazen çaresizliğin en yoğun anında gelir. O anda "nasıl olsa kimse bilmez" diye düşünmek kolaydır. Ancak hukuka aykırı yöntemle edinilen bilgi, boşanma ya da velayet gibi süreçlerde sizin aleyhinize kullanılabilir ve karşı tarafı haklı konuma taşıyabilir.
Sözleşme ve gizlilik
Anlaşmaya karar verdiğinizde her şeyi yazılı hale getirin. Sözleşmede ya da yazılı teklifte en azından şunlar yer almalıdır:
- İşin konusu ve kapsamı, tek cümlelik soruyla birlikte
- Kullanılacak yöntemler ve açıkça kullanılmayacak yöntemler
- Gün, saat, bölge, ekip sayısı ve rapor biçimi
- Bedel, ödeme düzeni, ek gün ve iptal koşulları
- Gizlilik taahhüdü: bilgilerinizin kimlerle paylaşılabileceği, kimlerle asla paylaşılmayacağı
- Kayıtların saklanma süresi ve silinme biçimi
Gizlilik iki yönlüdür. Sizin anlattıklarınız korunmalıdır; ama gözlenen kişinin ve görüntüye giren üçüncü kişilerin bilgileri de gereğinden fazla tutulmamalı, işin amacı dışında kullanılmamalıdır. Bu ikinci yönü önemseyen biri, birinciyi de önemsiyordur. Ücretin hangi kalemlerden oluştuğunu anlamak için dedektif ücreti neye göre belirlenir yazımıza bakabilirsiniz.
İş başladıktan sonra neye bakmalı
Doğru kişiyi seçmek işin yarısıdır; diğer yarısı çalışma sürerken nasıl bir iletişim kurulduğudur. Anlaşmadan önce, iş sırasında size nasıl ve ne sıklıkla bilgi verileceğini sorun. Kimi işlerde her gözlem gününün sonunda kısa bir bilgilendirme yapılır, kimi işlerde ise bütün bulgular rapor tesliminde bir arada sunulur. Hangisinin size uygun olduğunu baştan konuşmak, iş sırasında yaşanacak kaygıyı azaltır.
Kapsamın değişebileceğini de hesaba katın. Gebze'de başlayan bir gözlem, kişinin akşam Osmangazi Köprüsü üzerinden Yalova'ya ya da Marmaray ile İstanbul'a geçmesiyle il dışına taşabilir. Kartepe'de planlanan bir hafta sonu, kar yağışı nedeniyle ertelenebilir. Böyle durumlarda karşınızdaki kişinin size danışmadan ek gün yazmaması, değişikliği gerekçesiyle bildirmesi gerekir. "Gerekirse devam ederiz, sonra hesaplaşırız" yaklaşımı, iş bittiğinde beklemediğiniz bir tutarla karşılaşmanıza yol açabilir.
Rapor elinize geçtiğinde de birkaç noktaya bakın. Gözlemlerin tarih ve saatleri açıkça yazılmış mı? Hangi yerden, hangi yöntemle gözlem yapıldığı belirtilmiş mi? Yorumlar ile gözlemler birbirinden ayrılmış mı? "Muhtemelen", "büyük ihtimalle" gibi ifadeler bulgu gibi sunulmuş mu? İyi bir rapor, görülen ile tahmin edileni ayırır. Bulguları bir davada kullanmayı düşünüyorsanız raporu avukatınıza gösterin; delilin dosyaya nasıl gireceğine avukatınız ve mahkeme karar verir.
Bizimle ön görüşmede neler olur
Ön görüşmeyi telefonla ya da WhatsApp'tan yaparız. Önce sorunuzu dinler, birlikte daraltırız. Sonra neyi yapabileceğimizi ve neyi yapmayacağımızı açıkça söyleriz. Bazen size sahaya çıkmadan önce avukatınızla görüşmenizi ya da resmî bir başvuru yapmanızı öneririz; bazen sorunun açık kaynak araştırmasıyla cevaplanabileceğini söyleriz. Saha işi gerekiyorsa yazılı bir teklif hazırlarız ve yöntem, süre, bölge ve rapor biçimini bu teklifte gösteririz.
Nasıl çalıştığımızı ve hangi ilkelere bağlı kaldığımızı hakkımızda sayfamızda anlattık. Sık sorulan genel sorular için SSS sayfamıza, ön görüşme için iletişim sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık sorulanlar
Türkiye'de bu iş için resmî bir izin belgesi var mı?
Türkiye'de özel araştırmacılığa özgü bir meslek yasası ya da bu işe özel verilmiş bir izin belgesi bulunmuyor. Bu yüzden 'devletten izinliyiz' ya da 'resmî yetkimiz var' diyen birine hangi belgeyi kastettiğini sormanız yerinde olur. Bir şirketin vergi kaydı ya da ticaret sicili bilgisi onun gerçek bir işletme olduğunu gösterir, ama kişisel bilgiye ulaşma ya da gözetim konusunda özel bir hak tanımaz.
Ön görüşmede kimlik bilgilerimi vermem gerekir mi?
İlk görüşmede sorununuzu genel hatlarıyla anlatmanız yeterlidir; adınızı vermek istemeyebilirsiniz. Çalışmaya karar verdiğinizde ise sözleşme ve fatura için temel bilgileriniz gerekir. Bu bilgilerin kimlerle paylaşılacağını ve iş bittikten sonra ne kadar süre saklanacağını yazılı olarak sormanızı öneririz. Kimlik fotokopinizi gerekçe göstermeden isteyen ya da bunu mesajla göndermenizi bekleyen birine karşı dikkatli olun.
Hukuka aykırı bir yöntem önerildiğinde bunun beni de etkileyeceği doğru mu?
Evet, etkileyebilir. Hukuka aykırı yolla elde edilen bilgi, avukatınızın dosyasında işe yaramamakla kalmaz; bu işi isteyen ya da parasını ödeyen kişi olarak siz de sorumluluk altına girebilirsiniz. Ayrıca karşı taraf bu durumu öğrenirse davadaki konumunuz zayıflar. Bu yüzden 'nasıl yapacaksınız' sorusunu mutlaka sorun ve cevabı yazılı teklifte görmek isteyin.
Kocaeli dışında çalışan biriyle de anlaşabilir miyim?
Anlaşabilirsiniz; önemli olan sahanın nasıl planlanacağıdır. Gebze'nin İstanbul'a, Karamürsel'in Yalova'ya, Kartepe ve Kandıra'nın Sakarya yönüne yakınlığı, işin il sınırını aşabileceği anlamına gelir. Size teklif veren kişiye, ilçeler arasındaki ulaşımı, kırsal ve kıyı yerleşimlerindeki dikkat gereken noktaları ve dosyanın hangi adliyede görülebileceğini sorun. Cevapların genel değil somut olmasını bekleyin.
İş bittikten sonra bana verilen bilgiler ve kayıtlar ne olur?
Bu sorunun cevabı sözleşmede yazmalıdır. Biz raporu ve ekleri size teslim ettikten sonra, sözleşmede belirlenen süre dolunca çalışma notlarını ve görsel kayıtları sileriz; bunu size ayrıca bildiririz. Başkasıyla çalışıyorsanız aynı soruyu sorun: kayıtlar nerede tutuluyor, kim erişebiliyor, ne zaman siliniyor? Belirsiz bir cevap, gizliliğinizin de belirsiz olduğu anlamına gelir.