Neden tek bir tarife yok
Bir ev boyacısı metrekareye, bir taksi kilometreye göre fiyat verir. Özel araştırmada ise birim, işin kendisine göre değişir: kimi iş masa başında birkaç saatlik açık kaynak taramasıyla biter, kimi iş bir haftaya yayılan, iki kişilik ve araçlı bir saha gözlemi gerektirir. Bu yüzden internette "şu kadar liradan başlayan" ilanlar okuru çoğu zaman yanıltır. Başlangıç rakamı, işin gerçekte hangi koşullarda yapılacağını göstermez.
Bu yazıda bir fiyat listesi vermiyoruz. Bunun yerine bir teklifi oluşturan kalemleri, Kocaeli'nin coğrafyasının bu kalemleri nasıl etkilediğini ve önünüze konan teklifte neye bakmanız gerektiğini anlatıyoruz. Amaç, size söylenen rakamı kendi başınıza değerlendirebilmeniz.
Bedeli belirleyen temel kalemler
Her teklif, birkaç temel sorunun cevabından doğar. Aşağıdaki tablo bu soruları ve bedele etkilerini özetler.
| Kalem | Neyi sorar | Bedele etkisi |
|---|---|---|
| İşin türü | Saha gözlemi mi, açık kaynak araştırması mı, ikisi birden mi? | Saha işi zaman ve kişi gerektirir; masa başı iş daha sınırlıdır |
| Süre | Kaç gün, günde kaç saat? | Doğrudan belirleyicidir |
| Saat dilimi | Gündüz mü, gece mi, hafta sonu mu, vardiya çıkışı mı? | Gece ve hafta sonu planlaması farklıdır |
| Yer ve mesafe | Hangi ilçe, kıyı mı köy mü merkez mi, il dışına taşıyor mu? | Yol süresi ve sahanın yapısı değişir |
| Ekip | Tek kişi mi, iki kişi mi, yaya ve araç birlikte mi? | Kişi ve araç sayısıyla artar |
| Rapor | Kısa özet mi, ayrıntılı kronoloji ve görsel kayıt mı? | Hazırlık süresini etkiler |
| Aciliyet | Bugün mü başlanmalı, plan yapmaya zaman var mı? | Kısa sürede kurulan planlar daha maliyetlidir |
Bu kalemler birbirini etkiler. Örneğin gece vardiyasından çıkan birinin izleneceği bir iş, hem saat dilimi hem ekip hem de rapor tarafında farklı bir plan ister; çünkü düşük ışıkta görsel kayıt sınırlıdır ve gözlem notları daha ayrıntılı tutulmalıdır.
Süre ve saat dilimi: vardiyalı il gerçeği
Kocaeli'de pek çok kişinin günü fabrika vardiyasına göre şekillenir. Sabahın erken saatinde kalkan servisler, akşam ve gece yarısı değişen vardiyalar, kişinin gün içindeki "boş" saatlerinin herkesten farklı olmasına yol açar. Bu nedenle bir işin süresini hesaplarken önce kişinin çalışma düzenini öğrenmemiz gerekir. Vardiya çizelgesini bilen biri için gözlem birkaç hedefli zaman aralığına indirilebilir; düzeni bilinmeyen biri için ise önce kısa bir ön keşif yapmak gerekebilir.
Ön keşif, bütçeyi korumanın bir yoludur. Kişinin hangi saatte evden çıktığı ve hangi servise bindiği belli olmadan bütün günü kapsayan bir plan kurmak, saatlerce boşa beklemek demektir. Önce düzeni öğrenip sonra hedefli günlerde çalışmak, toplamda daha az saatle aynı soruya cevap verir. Vardiya düzeniyle ilgili şüphelerde neye bakılacağını vardiyalı çalışma ve sadakat şüphesi rehberimizde ayrıca anlattık.
Yer ve mesafe: Gebze ile Kandıra aynı iş değildir
Kocaeli küçük bir il gibi görünse de saha açısından birkaç ayrı dünyadan oluşur. Teklifteki en büyük farkların bir kısmı buradan çıkar.
Batı uç: Gebze, Darıca, Çayırova, Dilovası
Gebze ve çevresinde mesafeler kısadır, ancak sahayı zorlaştıran başka şeyler vardır: TEM ve D-100 bağlantılarında yoğun trafik, apartman ağırlıklı mahallelerde park yeri darlığı ve İstanbul'a geçişin çok kolay olması. Gebze'de çalışıp Pendik'te ya da Tuzla'da oturan biri için iş, il sınırını aşabilir. Marmaray kullanan bir kişi söz konusuysa araçlı gözlemcinin yanına yaya bir gözlemci eklemek gerekebilir; bu da ekip kalemini değiştirir. İki il arasında gidip gelen kişilerle ilgili ayrıntıyı Gebze–İstanbul arası adres tespiti rehberinde bulabilirsiniz.
Merkez ve körfez çevresi
İzmit, Derince, Körfez ve Kartepe hattında ulaşım görece kolaydır. Akçaray tramvayı ve kıyı boyunca uzanan D-100, gözlemin yaya ve araç olarak bölünmesini gerektirebilir. Kartepe'de ise mevsim belirleyicidir: kış sezonunda kayak merkezi yolundaki yoğunluk ve hava koşulları planı uzatabilir.
Uzak uçlar: Kandıra ve Karamürsel
Kandıra, ilin Karadeniz kıyısına açılan ve yüzölçümü en geniş ilçesidir. İlçe merkezine İzmit'ten karayoluyla ulaşılır; ancak iş Kefken, Kerpe ya da Cebeci gibi kıyı yerleşimlerine veya iç kesimdeki köylere uzandığında yol süresi artar. Seyrek yerleşimde yabancı bir aracın birkaç saat içinde fark edilmesi olağandır; bu yüzden gözlem kısa aralıklarla, bazen ekip ve araç değiştirilerek yapılır. Bunların her biri bedele yansır.
Karamürsel ise körfezin güney kıyısında, Gölcük ile Yalova arasında kalır. Merkez küçüktür, yerleşim kıyı boyunca uzanır. Gebze'den bakıldığında haritada yakın görünse de karayoluyla körfezi dolaşmak gerekir. Küçük bir merkezde yabancı bir yüzün kısa sürede dikkat çekmesi, Kandıra'daki gibi kısa ve dikkatli bir gözlem planını gerektirir. Yaz ile kış arasındaki fark da önemlidir: kıyı yerleşimleri sezonda kalabalıklaşır, sezon dışında sakinleşir.
Ekip sayısı ve araç
Tek kişiyle yapılan bir gözlem, kişinin araçla ve yaya hareket ettiği durumlarda yetersiz kalabilir. Gebze'de servisten inip Marmaray'a binen, İzmit'te tramvaydan inip çarşıya yürüyen bir kişiyi tek bir gözlemciyle izlemeye çalışmak hem kayba hem de fark edilme riskine yol açar. Bu durumlarda iki kişilik ekip ve gerekirse iki araç öneririz.
Kırsal ve küçük yerleşimlerde ise ekip büyüklüğü başka bir nedenle artabilir: aynı aracın ve aynı yüzün tekrar tekrar görülmesini önlemek için dönüşümlü çalışmak gerekir. Bu, kişi sayısını değil gün içindeki değişim sayısını artırır, ama sonuçta bedele eklenir. Bir teklif aldığınızda ekip sayısının neden o şekilde belirlendiğini sormanızı öneririz; makul bir cevap, sahanın yapısına dayanır.
Rapor biçimi
Raporun ne kadar ayrıntılı olacağı, onu kimin ve ne için kullanacağına bağlıdır. Yalnız kendi kararınız için bir özet istiyorsanız kısa bir yazılı bilgilendirme yeterli olabilir. Bulguları bir avukata verecekseniz, tarih ve saat sıralı bir kronoloji, gözlem yerlerinin açıkça belirtildiği notlar ve hangi yöntemle çalışıldığını anlatan bir bölüm gerekir. Bu tür bir raporun hazırlanması ayrı bir emek ister ve teklifte ayrıca yazılır.
Raporun bir avukat ya da mahkeme tarafından nasıl değerlendirileceğine biz karar vermeyiz; yalnız bulguların düzenli, yöntemi belli ve hukuka uygun yolla toplanmış olmasını sağlarız. Hangi adliyede, hangi mahkemede değerlendirileceği sorusu ilçeye göre değişebileceği için Kocaeli'de davanın hangi adliyede görüldüğüne dair rehberimize bakabilirsiniz.
Yazılı teklifte neye bakmalı
İyi bir teklif, ne için ödeme yaptığınızı açıkça gösterir. Aşağıdaki maddelerin yazılı olarak yer almasını bekleyin:
- Sorunun tek cümlelik tanımı ve işin kapsamı
- Çalışılacak gün sayısı ve saat aralıkları
- Çalışılacak bölge; il dışına taşma ihtimali varsa nasıl hesaplanacağı
- Ekip ve araç sayısı
- Raporun biçimi ve teslim zamanı
- Ödeme düzeni, ek gün ihtiyacı doğarsa nasıl onaylanacağı
- İptal ve erteleme koşulları
- Gizlilik taahhüdü ve size ait bilgilerin iş bitince ne olacağı
Teklifte olmaması gerekenler de bir o kadar önemlidir. Sonuca bağlı fiyat ("bulursak öderseniz"), sonucu baştan vaat eden ifadeler, belirsiz "paket" adları ve yöntemi açıklanmayan kalemler dikkat edilmesi gereken işaretlerdir. Hukuka aykırı bir yöntemi fiyatın içine koyan bir teklif ise hiçbir koşulda kabul edilmemelidir. Bu konudaki ayrıntıları dedektif seçerken sorulacak sorular yazımızda topladık.
Bizim teklif hazırlama düzenimiz
Ön görüşmeyi telefonla ya da WhatsApp'tan yaparız. Bu görüşmede sorunuzu, bildiklerinizi ve bu bilgiyle ne yapmak istediğinizi dinleriz. Bazen sahaya çıkmaya gerek olmadığını, sorunun açık kaynak araştırmasıyla ya da avukatınızın resmî yoldan yapacağı bir başvuruyla çözülebileceğini söyleriz. Saha işi gerekiyorsa gün, saat, bölge, ekip ve rapor kalemlerini içeren yazılı bir teklif hazırlarız. Kapsam iş sırasında değişirse, örneğin kişi beklenmedik biçimde il dışına çıkarsa, bunu size bildirir ve onayınızı almadan ek gün yazmayız.
Kocaeli genelinde sahada çalışırız; Gebze'den Kandıra'ya kadar her ilçe için bu kalemler aynı biçimde hesaplanır, yalnız değerleri sahanın yapısına göre değişir. Hizmetlerimizin kapsamını hizmetler sayfamızda görebilir, ön görüşme için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Sık sorulanlar
Telefonda ilk görüşmede kesin bir fiyat alabilir miyim?
Çoğu zaman alamazsınız, almamanız da daha sağlıklıdır. İlk görüşmede işin türünü, yerini ve yaklaşık süresini konuşuruz; bunlar netleşmeden söylenen bir rakam ya gereğinden yüksek tutulur ya da sonradan eklerle büyür. Kapsam belli olduğunda gün, saat, bölge ve rapor biçimini içeren yazılı bir teklif hazırlarız. Fiyatı o teklif üzerinden değerlendirmenizi öneririz.
Kandıra ya da Karamürsel'deki bir iş neden Gebze'dekinden farklı fiyatlanabilir?
Fark yolda ve sahanın yapısında ortaya çıkar. Kandıra'nın kıyı köylerine ya da körfezin güney kıyısındaki Karamürsel'e ulaşmak, ekibin gün içinde daha fazla zamanını yolda geçirmesi demektir. Ayrıca seyrek yerleşimde yabancı bir araç kolay fark edildiği için gözlem daha kısa aralıklarla ve bazen dönüşümlü ekiple yapılır. Gebze'de ise mesafe kısa olsa da trafik ve park güçlüğü planlamayı etkiler.
Sonuç çıkmazsa ücret iade edilir mi?
Gözlem ya da araştırma, belirlenen gün ve saatlerde yapılan bir emeğe karşılık gelir. Aranan olay o günlerde yaşanmamış olabilir; bu da bir bulgudur ve raporda yazılır. Bu yüzden sonuca bağlı fiyat vermeyiz. İptal, erteleme ve kullanılmayan günlerin nasıl hesaplanacağı ise teklifte baştan yazılır; böylece hangi durumda ne ödeyeceğinizi önceden bilirsiniz.
Ücreti düşürmek için ne yapabilirim?
En etkili yol hazırlıktır. Kişinin çalışma düzenini, vardiya saatlerini, kullandığı aracı ve sık gittiği yerleri ne kadar net aktarırsanız gereksiz bekleme o kadar azalır. Sorunuzu tek bir cümleye indirmek de kapsamı daraltır. Bazen masa başında yapılacak bir açık kaynak araştırması, sahaya çıkmadan sorunun cevabını verebilir; bunu ön görüşmede birlikte değerlendiririz.
Ödeme nasıl yapılır, fatura verilir mi?
Ödeme düzeni teklifte yazılıdır: genellikle işe başlamadan bir kısım, rapor tesliminde kalan kısım ödenir; uzun işlerde aşamalara bölünebilir. Yaptığınız her ödeme için belge talep etmeniz hakkınızdır. Elden ve belgesiz ödeme isteyen, ödemeyi teklif yazılmadan talep eden ya da tutarı her görüşmede değiştiren biriyle çalışmamanızı öneririz.